शनिबार र आइतबार लगातार दुई दिन बिदा हुँदा विद्यार्थीहरूलाई सिर्जनशील र व्यवहारिक सिकाइमा जोड्न यो एउटा अवसर पनि हुन सक्छ । यस समयलाई “Project-Based Learning” (PBL) का लागि उपयोग गर्न निम्नलिखित उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
१. स्थलगत अध्ययन र खोज : बिदाको समयमा विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो वरपरको वातावरणसँग जोड्न सकिन्छ:
• आफ्नो गाउँ वा सहरका ऐतिहासिक स्थल, मन्दिर, वा प्राकृतिक स्रोतको भ्रमण गरी प्रतिवेदन तयार पार्ने।
• कुनै स्थानीय उद्यमी, कृषक वा ज्येष्ठ नागरिकसँग भेटेर उहाँहरूको अनुभव वा संघर्षको कथा रेकर्ड गर्ने।
२. करेसाबारी वा वातावरणीय क्रियाकलाप: किताबी ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न यो उपयुक्त माध्यम हो:
• विद्यार्थीलाई घरको बगैँचा वा कौसी खेतीमा बिरुवा रोप्न र त्यसको वृद्धिदर चार्ट (Growth Chart) तयार पार्न लगाउने ।
• विभिन्न प्रकारका पात, ढुङ्गा वा फूलहरू संकलन गरी तिनको वर्गीकरण गर्ने।
३. घरायसी सीप र विज्ञान: भान्छा र घरलाई नै प्रयोगशाला बनाउन सकिन्छ:
• कुनै विशेष परिकार बनाउँदा लाग्ने सामग्रीको नाप, तौल र तापक्रमको भूमिकाबारे ‘कुकिङ डायरी’ लेख्न लगाउने।
• घरको लागि किनमेल गर्न जाँदा खर्चको हिसाब राख्ने र बिल बनाउने अभ्यास गराउने।
४. डिजिटल र रचनात्मक कार्य: प्रविधिको सही सदुपयोग गर्दै नयाँ कुरा सिक्न सकिन्छ:
• कुनै शैक्षिक विषय वा बिदाको गतिविधिबारे ३–५ मिनेटको जानकारीमूलक भिडियो बनाउन लगाउने।
• बिदाका अनुभव वा कुनै काल्पनिक पात्रमा आधारित रहेर कथा लेख्न र त्यसमा चित्र भर्न लगाउने। ५. समुदाय र सेवा सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना विकास गर्न: • आफ्नो घर वरपर वा टोल सरसफाइ गरी त्यसको फोटो वा भिडियो खिचेर कक्षामा प्रस्तुत गर्ने।
यस्तै….. यस्तै……
• वातावरणीय प्रदूषण वा ट्राफिक नियम जस्ता विषयमा पोस्टर बनाउन लगाउने।
परियोजना कार्यलाई प्रभावकारी बनाउन शिक्षकले ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू:
• बिदा हुनुअघि नै के गर्ने र कसरी गर्ने भन्ने स्पष्ट ‘Checklist’ प्रदान गर्ने ।
• सोमबार विद्यालय फर्किएपछि विद्यार्थीलाई आफ्नो कार्य कक्षामा देखाउने वा सुनाउने समय दिने र उनीहरुको कामलाई अभिलेखिकरण गर्ने ।
• सबैलाई एउटै काम दिनुको सट्टा ५–६ वटा विकल्प दिएर उनीहरूको रुचिको क्षेत्र छान्ने अवसर दिने । साप्ताहिक रुपमा उनीहरुले गरेका कामको विवरण अभिलेखिकरण गर्दै जाने र त्रैमासिक रुपमा अन्तरिक मुल्याङ्कनमा समावेश गर्न सकिन्छ । यसका लागि विद्यालयले विषयगत रुपमा एउटा कार्ययोजना तयार गर्नुपर्ने हुन्छ । संस्थागत रुपमा विद्यालय वा पालिकाले गर्न गराउन सके अन्तरिक मुल्याङ्कनको प्रावधानलाई व्यवहारिक कार्यान्वयनको नमूना बन्न सक्छ ।
